De stoïcijnse blik 11 minuten lezen

De rol en risico’s van oblig­aties in uw portefeuille.

Er doen heel veel fabels en aan­names de rondte over oblig­aties. Dat ze alti­jd super­veilig zouden zijn. Of dat ze nu, met de huidi­ge negatieve ren­de­menten op veel oblig­aties, vol­strekt onin­ter­es­sant zijn als beleg­ging­sob­ject. Niets is min­der waar. Sto­ic houdt het graag bij de feit­en en zet die over oblig­aties voor u op een rij.

Lat­en we eerst vast­stellen wat een oblig­atie nu pre­cies is. Een oblig­atie is feit­elijk een lening. Dat kan een lening aan een land zijn – denk aan Ned­er­landse staat­soblig­aties, maar dat kan ook een lening aan een bedri­jf zijn – een bedrijfsobligatie. 

Als oblig­atiehoud­er kri­jgt u in the­o­rie effec­tief ren­de­ment’, onder andere op basis van de rente die de leningne­mer (het betr­e­f­fende land of bedri­jf) betaalt over de lening. Hoe beter de finan­ciële posi­tie van de leningne­mer, hoe grot­er de kans dat men aan de finan­ciële ver­plichtin­gen kan vol­doen – dat wordt een hoge kredi­et­waardigheid genoemd. Een hoge kredi­et­waardigheid resul­teert in een lagere rente, een lage kredi­et­waardigheid resul­teert in een hoge rente. Hoe lager de rente, hoe lager het ren­de­ment voor u als oblig­atiehoud­er is, en andersom.

Oblig­aties ken­nen alle­maal ver­schil­lende loop­ti­j­den. De loop­ti­jd geeft aan hoe­lang het duurt voor­dat de lening zal wor­den terug­be­taald. Er zijn lenin­gen met een loop­ti­jd van een aan­tal maan­den, maar ook lenin­gen die nooit zullen wor­den afgelost ( de zoge­naamde eeuwig­durende oblig­aties’ of per­pet­u­als’). Meestal is het zo dat hoe langer de lening loopt hoe meer rente er betaald wordt door het bedri­jf of land aan wie de lening wordt ver­strekt. Immers: hoe verder weg het afloss­ingsti­jd­stip ligt, hoe grote de onzek­er­heid of de lening wel kan wor­den afgelost. 

Oblig­aties kun­nen dagelijks wor­den aangekocht en verkocht op de finan­ciële markt. De koersen van de oblig­aties kun­nen dan ook dagelijks sti­j­gen en dalen, net als dat bij aan­de­len het geval is. Dat is eigen­lijk best vreemd: hoe kan een de pri­js van een lening waar­van de waarde vast staat, tóch schommelen? 

Twee aspecten spe­len daar­bij een belan­grijke rol: Het eerste aspect is de stand van de rente op de kap­i­taal­markt (de markt waarop oblig­aties wor­den ver­han­deld). Als deze rente sti­jgt, dan daalt de koers van een oblig­atie en ander­som. Dat wordt veroorza­akt door het feit dat bij een sti­j­gende rente er nieuwe oblig­aties op de markt komen die meer ren­de­ment in de vorm van rente oplev­eren. Daarmee wor­den huidi­ge oblig­aties, die dus eerder op een lagere rente zijn afges­loten, min­der inter­es­sant. Het tweede aspect is de kredi­et­waardigheid van een land of bedri­jf dat geld leent met behulp van een oblig­atie­len­ing. Naar­mate de finan­ciële sit­u­atie van een land of bedri­jf ver­slech­terd zal de waarde van de oblig­atie dalen en andersom. 

Het risi­comi­j­dende ima­go van obligaties

Als eige­naar van een oblig­atie ont­vangt u effec­tief ren­de­ment’ op basis van de rente die het land of bedri­jf betaald voor de lening die men ont­vangt. Effec­tief ren­de­ment is het ren­de­ment dat jaar­lijks gere­aliseerd zou wor­den als de oblig­atie tot het einde van de loop­ti­jd wordt aange­houden. Bijvoor­beeld: als het effec­tief ren­de­ment van een 5‑jaar oblig­atie 3% bedraagt, dan betekent dit dat het nu aankopen zal lei­den tot een effec­tief ren­de­ment van 3% per jaar als de oblig­atie tot het einde van de loop­ti­jd wordt vast­ge­houden. U weet met een oblig­atie vooraf dus pre­cies wat uw ren­de­ment zal zijn (mits u de oblig­atie tot het einde van de loop­ti­jd in porte­feuille houdt). Bij aan­de­len moet u nog maar zien wat er gaat gebeuren. Daarom staan oblig­aties te boek als risi­comi­j­dend’.

Even een voor­beeld: stel dat u 100% van uw ver­mo­gen in aan­de­len heeft belegd. In geval van een beurskrach zakt de waarde van uw com­plete port­fo­lio als een plumpud­ding in elka­ar. Als u echter 50% van uw port­fo­lio in risi­comi­j­dende staat­soblig­aties heeft belegd, dan bli­jft het ren­de­ment op dat oblig­atie-gedeelte gewoon wat het is: rentes wor­den betaald, plus de (koers)waarde van de oblig­atie sti­jgt door de toen­e­mende vraag (want: bij een crashende aan­de­len­markt, vlucht men in oblig­aties). Zo zor­gen oblig­aties voor een dem­pend effect op uw totale porte­feuille-waarde. Van­daar het risi­comi­j­dende’ ima­go van obligaties.

Waarom dan niet enkel in oblig­aties beleggen? Wel zo veilig.

Dat zit zo: in de finan­ciële wereld geldt de uni­verse­le waarheid dat ren­de­ment de pri­js voor risi­co is: hoe min­der risi­co u neemt, hoe lager het te verwacht­en ren­de­ment is. Ander­som geldt: hoe meer risi­co u neemt, hoe grot­er de kans op een hoog ren­de­ment, maar ook hoe grot­er de kans op de totale mis­lukking is. Risi­comi­j­dende oblig­aties, gener­eren gewoon­weg min­der rendement. 

Als de hoogte van het ren­de­ment u niet zoveel kan sche­len, dan is het pri­ma om al uw geld in dergelijke risi­comi­j­dende oblig­aties te beleggen. Zo heeft u de garantie dat u uw geld over X jaar gewoon weer op kan nemen. Staat­soblig­aties van lan­den met een gezond huishoud­boek­je zijn immers veiliger dan bijvoor­beeld een spaar­reken­ing bij een bank. Tij­dens de kredi­et­cri­sis van 2008 hebben we gezien dat zelfs hele grote sys­teem­banken zoals ABN Amro zon­der staats­in­gri­jpen gewoon waren omgevallen. In dat geval zou al uw geld op de spaar­reken­ing bij zo’n bank sim­pel­weg in rook zijn opge­gaan. Kor­tom: staat­soblig­aties zijn alti­jd ver­han­del­baar en garan­deren dus dat uw geld er nog is op het moment dat u het wilt gebruiken. In de finan­ciële wereld wordt ook wel gezegd: staat­soblig­aties zijn er niet voor return on the mon­ey’, maar voor return of the money’. 

Alleen: bij­na iedereen is natu­urlijk wél geïn­ter­esseerd in een mooi ren­de­ment. Dat betekent dat er toch wat risi­co genomen moet wor­den door in aan­de­len te beleggen. Bij Sto­ic doen we dat alsnog relatief veilig, door niet in spec­i­fieke aan­de­len, maar volledig gespreid in alle aan­de­len ter wereld te beleggen. Daar­bij speelt uw beleg­ging­shori­zon een cru­ciale rol.

De rol van de beleggingshorizon.

De beleg­ging­shori­zon is de peri­ode waarin u het geld dat u wilt beleggen écht kunt mis­sen. Als u over bijvoor­beeld 3 jaar uw geld weer wilt gaan gebruiken, dan bedraagt uw beleg­ging­shori­zon dus 3 jaar. Dat is in beleg­ger­s­land een relatief korte peri­ode, waarin er in feite van alles en nog wat kan gebeuren op de beurs. De kans is best groot dat de aan­de­lenko­ersen na 3 jaar op een lager punt staan dan op het moment van instap­pen’, wat betekent dat u een negatief ren­de­ment zou behalen. Daarom doet u er bij een korte beleg­ging­shori­zon goed aan om uw geld vooral in oblig­aties te beleggen, want dan weet u in ieder geval dat u uw geld toe­val­lig niet net ver­dampt is op het moment dat u het weer nodig heeft.

Als u uw geld voor een veel lan­gere peri­ode van 30 jaar kunt mis­sen, dan is die kans op een negatief ren­de­ment met behulp van aan­de­len veel klein­er. Dan geldt immers: koersen kun­nen van moment tot moment onvoor­spel­baar schom­me­len, waar­door er tussen­ti­jds momenten kun­nen ontstaan waarop uw aan­de­len min­der waard zijn dan de waarde op het instap­mo­ment. Geen paniek: gewoon stoï­ci­jns bli­jven zit­ten’ is het devies. Uitein­delijk groeit de werelde­conomie namelijk alti­jd, waar­door het tussen­ti­jdse ver­lies wordt goedge­maakt. Ander gezegd: hoe kor­ter de beleg­ging­shori­zon, hoe meer uw port­fo­lio uit risi­comi­j­dende oblig­aties zou moeten bestaan. 

Tot zover de basisken­nis over oblig­aties. Lat­en we nu wat dieper in gaan op de materie, waarmee we aan de huidi­ge dis­cussie rak­en of oblig­aties nu wel of niet risi­coloos zijn, of zelfs com­pleet onin­ter­es­sant, van­wege de huidi­ge negatieve ren­de­menten die ze genereren. 

Zijn alle oblig­aties risicoloos?

Iedereen denkt van wel, maar niets is min­der waar: het risi­co van een oblig­atie hangt af van de kredi­et­waardigheid van de betr­e­f­fende leningne­mer. De Ned­er­landse Staat is zeer betrouw­baar, in tegen­stelling tot de spreek­wo­ordelijke Zuid-Amerikaanse bana­nen­re­pub­liek. En som­mige bedri­jven zijn kredi­et­waardi­ger dan andere. Dit zie je terug in het ren­de­ment op de oblig­aties: hoe slechter de kredi­et­waardigheid van de leningne­mer, hoe risi­co­voller de oblig­atie, hoe hoger het ren­de­ment dat u ermee kunt gener­eren. Ren­de­ment is de pri­js van risi­co, weet u nog?

Waarom mensen toch in risi­co­volle oblig­aties beleggen.

Hoe kan het dan dat beleg­gers toch in hele risi­co­volle oblig­aties stap­pen, ter­wi­jl men veron­der­stelt dat alle oblig­aties risi­comi­j­dend zijn’? Het antwo­ord is sim­pel: omdat onwe­tend­heid ervoor zorgt dat er vraag naar is. 

Even een voor­beeld­je: een poten­tiele klant van Sto­ic spreekt de wens uit dat hij of zij toch echt wel 4% ren­de­ment wilt zien’. Bij Sto­ic vertellen we zo’n klant dat dit alleen mogelijk is door volledig in aan­de­len te beleggen. Veilige oblig­aties dem­pen immers het risi­co, maar daarmee ook het ren­de­ment. De klant vin­dt het toch wel heel erg eng om alles op aan­de­len te zetten. Hij/​zij heeft inmid­dels wel begrepen dat aan­de­lenko­ersen zeer onvoor­spel­baar kun­nen zijn. Dus legt men het prob­leem – wél 4% ren­de­ment, maar niet teveel risi­co alstublieft – voor aan een andere ver­mo­gens­be­heerder. Die vertelt ver­vol­gens doo­dleuk dat het wel degelijk goed mogelijk is om dat ren­de­ment te behalen, zelfs met een porte­feuille die volledig uit oblig­aties bestaat! Dat klinkt natu­urlijk fan­tastisch. Oblig­aties zijn immers risi­comi­j­dend, toch?: Waar kan ik tekenen?” 

Wat u in zo’n geval moet weten is dat de ver­mo­gens­be­heerder in kwest­ie het geld in zeer risi­co­volle oblig­aties belegt, die in feite net zo risi­co­vol zijn als aan­de­len. Tij­dens de beurskrach van 2008 zagen we bijvoor­beeld dat heel veel bedri­jven die oblig­aties had­den uit­gegeven niet meer aan hun ver­plichtin­gen kon­den vol­doen. Mensen die dacht­en dat ze super­veilig zat­en met hun porte­feuille vol oblig­aties in die bedri­jven, zagen ineens hun port­fo­liowaarde met 30% dalen: alsof ze water zagen branden…

Rabobank Ledencer­tifi­cat­en

Het recente deba­cle met Rabo ledencer­tifi­cat­en is ook zo’n voor­beeld. Strikt genomen zijn Rabobank ledencer­tifi­cat­en weliswaar geen oblig­aties, maar dit prod­uct gedraagt zich wel het­zelfde: net zoals bij een oblig­atie kri­jgt u een gegaran­deerd’ ren­de­ment in de vorm van div­i­dend betaald door de Rabobank; een betrouw­bare par­tij. En dat ren­de­ment bedroeg maar lief­st 6%! 

Echter, in maart 2020, aan het begin van de coro­nacri­sis, vaardigde de Europese Cen­trale Bank (ECB) een decreet uit dat banken hun div­i­dend­be­talin­gen moesten opschort­en, om zo geld in kas te houden voor mogelijke finan­ciële tegen­vallers. Daar moest de Rabobank zich aan houden en stopte dus met de div­i­dend­be­talin­gen aan cer­ti­fi­caathoud­ers. Al die mensen die dacht­en dat ze op een super­veilige manier een hoog ren­de­ment had­den gere­aliseerd, kon­den fluiten naar hun geld. 

De moraal van het ver­haal: lang niet alle oblig­aties zijn risi­comi­j­dend. Als u ergens een (zeer) hoog ren­de­ment voorgeschoteld kri­jgt met behulp van oblig­aties, bedenk dan dat ren­de­ment alti­jd de pri­js is van risi­co. De betr­e­f­fende oblig­aties moet dus wel risi­co­vol zijn en kan niet gezien wor­den als een instru­ment om risi­co te vermijden.

De coupon­rente van een oblig­atie staat voor een gegaran­deerd ren­de­ment. Maar op dit moment lev­eren oblig­aties een negatief ren­de­ment. Hoe kan dat nou?

Zoals in het begin van dit artikel al is toegelicht: het totale ren­de­ment van een oblig­atie bestaat uit twee delen: de rente die op de lening wordt betaald (‘coupon­rente’) en de pri­js van het ver­han­del­bare waarde­pa­pi­er zelf. Die coupon­rente is jaar in jaar uit het­zelfde (mits de achterliggende par­tij dus aan de betal­ingsver­plicht­ing kan bli­jven vol­doen). De waarde van het waarde­pa­pi­er zelf kan echter var­iëren. Tij­dens een recessie dalen de aan­de­lenko­ersen, waarmee de vraag naar veilige’ oblig­aties sti­jgt, bijvoor­beeld. Daarmee sti­jgt ook de waarde van het waarde­pa­pi­er van die oblig­atie. Maar er is nog een derde vari­abele in het spel: de loop­ti­jd van de obligatie. 

Omdat het bij een oblig­atie om een ver­strek­te lening gaat, hebben we te mak­en met een beperk­te loop­ti­jd: de lening wordt immers op een vooraf afge­spro­ken moment afgelost. Dat is alti­jd zo bij lenin­gen. Die afloss­ing is vanzelf­sprek­end pre­cies het volledig geleende bedrag: de nom­i­nale waarde’. Dat betekent dat de ver­han­del­bare waarde van een oblig­atie net zoals bij een aan­deel tussen­ti­jds kan sti­j­gen of dalen , maar dat ‑ie op het einde van de loop­ti­jd van de betr­e­f­fende lening alti­jd terug­keert naar de nom­i­nale waarde. En daarin zit m de crux. 

Momenteel staat de rente his­torisch laag. Daarmee is de coupon-uitk­er­ing op oblig­aties die nu wor­den uit­gegeven helaas ook heel laag. Maar er zijn op dit moment nog oblig­aties verkri­jg­baar die lang gele­den zijn ges­tart en dus nog steeds een hoge rente (coupon) uitk­eren. U begri­jpt: de vraag naar deze oblig­aties neemt hand over hand toe. Daarmee sti­jgt de waarde van het bijbe­horende waarde­pa­pi­er. Alleen: zulke oude’ oblig­aties met een hoge coupon­rente hebben nog maar een zeer beperk­te resterende loop­ti­jd. Dat heeft grote gevol­gen voor het uitein­delijke ren­de­ment dat u ermee kunt realiseren. 

Een reken­voor­beeld­je: we stellen de nom­i­nale waarde van een oude oblig­atie voor het gemak op 100 euro. De coupon­rente is jaar­lijks maar lief­st 6% en de loop­ti­jd die nog resteert is 2 jaar. Na één jaar heeft u daarmee 106 euro gere­aliseerd en na twee jaar logis­cher­wi­js 112 euro.

De ver­han­del­bare waarde van deze oblig­atie is inmid­dels geste­gen naar 120 euro. Maar we weten dat de waarde bij afloop van de loop­ti­jd alti­jd terug­keert naar de nom­i­nale waarde van 100 euro. Ergo: als u dit waarde­pa­pi­er nu koopt voor 120 euro, dan ver­li­est u in twee jaar tijd gegaran­deerd 20 euro. U had 12 euro ver­di­ent aan de coupons, dus per sal­do ver­li­est u 8 euro op deze oblig­atie. Dit bedrag wordt in de finan­ciële wereld yield to matu­ri­ty’ genoemd en wordt uitge­drukt in een per­cent­age. Het reken­voor­beeld laat zien dat dit dus negatief kan zijn: het gaat hier om een negatief ren­de­ment van ‑8%. Bij Sto­ic kijken we bij de aan­schaf van oblig­aties eerst en vooral naar dit cijfer. 

Nu bedenkt u zich vast dat u de betr­e­f­fende oblig­atie weer snel zou kun­nen verkopen voor­dat de waarde is terugge­keerd naar de nom­i­nale waarde. Maar dan bent u aan het speculeren op de koers, net zoals bij aan­de­len. En dat heeft staat lijn­recht tegen­over de rol die de oblig­atie heeft in uw beleg­gingsport­fo­lio: die van risicovermijder. 

Als het ren­de­ment op een oblig­atie negatief is, zoals nu vee­lal het geval, dan heeft het toch totaal geen zin om daarin te beleggen?

Sja, dat klinkt logisch. Maar als u niet in oblig­aties belegt, dan zit er niks anders op dan al uw geld in aan­de­len te beleggen. En daar­van weten we dat het nogal risi­co­vol is. Als u 100% zek­er wilt weten dat uw ver­mo­gen nog in tact is op het moment dat u het op wilt nemen, dan zijn (veilige) oblig­aties nog alti­jd het ver­standig­ste instrument. 

Sim­pel gesteld, als u 10 miljoen heeft, die u in oblig­aties belegt met een negatief ren­de­ment van 3%. Dan weet u weet zek­er dat het na ver­loop van tijd 9,7 miljoen waard is. Zou u het alle­maal in aan­de­len beleggen, dan riskeert u miss­chien wel dat het nog maar 6 miljoen waard is, of zelfs nog min­der, in geval van een hevige cri­sis. Nog­maals: oblig­aties zijn er niet zozeer voor de return on the mon­ey’, maar voor return of the money’.

Vraag vrijblijvend een informatiepakket aan:

Ontdek onze visie en blijf op de hoogte van onze rendementen.

Neem nu een abonnement op onze maandelijkse nieuwsbrief: daarin ontdekt u onze stoïcijnse visie op actuele beleggingszaken en we delen elke maand onze rendementen met u. Zo ontdekt u zelf dat Stoic niet alleen goed is voor uw gemoedsrust, maar vooral ook voor uw geld.

Bedankt, uw aanmelding is verwerkt.

Waar kunnen we u mee helpen?

Bedankt voor uw vraag.

We hebben uw vraag ontvangen en komen zo snel mogelijk bij u terug.